Իսկ որքա՞ն էինք պատրաստ անկախությանը 1991թ.
Նույնքան պատրաստ ենք պարտադիր ապահովագրությանը

«Իսկ որքա՞ն էինք պատրաստ անկախությանը 1991թ. կամ որքա՞ն էինք պատրաստ ժողովրդավարությանը. նույնքան պատրաստ ենք պարտադիր ապահովագրությանը»,- հարցադրում է անում Ալթունյանը:

Հայաստանում 2011թ. ներդրվելու է ավտոտրանսպորտային միջոցների օգտագործումից բխող պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրություն: «Ինգո Արմենիա» ապահովագրական ընկերության գործադիր տնօրեն Լևոն Ալթունյանը «Կապիտալին» պատմել է, թե ինչ ռիսկեր ու առավելություններ ունի նոր համակարգը:

- Ավտոտրանսպորտային միջոցների օգտագործումից բխող պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության ներդրման հարցը քննարկվում է արդեն շուրջ երեք տարի, և նախատեսվում է այն ներդնել 2011թ.:  Ըստ Ձեզ՝ որքանո՞վ է Հայաստանը պատրաստ պարտադիր ապահովագրությանը:

- Իսկ որքա՞ն էինք պատրաստ անկախությանը 1991թ. կամ որքա՞ն էինք պատրաստ ժողովրդավարությանը. նույնքան պատրաստ ենք պարտադիր ապահովագրությանը: Որքանո՞վ են հետիոտները պատրաստ անցնել նախատեսված վայրերով, կամ որքանո՞վ՝ վարորդները զիջել հետիոտներին, նույնքան էլ պատրաստ ենք ապահովագրության այս տեսակին: Նույնիսկ կասեի, որ մենք մի փոքր ավելի շատ ենք պատրաստ:

Անցած 12 տարիներին մեքենաների ապահովագրությունն ամենապահանջված ապահովագրության ձևն էր և ապահովագրության տեսակների մեջ ամենազարգացածը: Ես կասեի, որ բոլոր ապահովագրական ընկերություններում առկա են մասնագետներ, որոնք ֆիքսում են ապահովագրական դեպքերը, կատարում գնահատում:

Այլ խնդիր է, որ մասնագետների թիվը և հնարավոր պայմանագրերի թիվը համահունչ չէ պոտենցիալ պահանջարկին, բայց ժամանակակից մոտեցումների ներդրման արդյունքում հնարավոր է գործունեություն ծավալել:

- Այսինքն՝ այնքա՞ն էլ պատրաստ չենք:

- Ոչ, դա այդպես չէ: Մենք պատրաստ ենք համակարգի ներդրմանը: Եթե «պատրաստ լինել» ասելով նկատի ունենք ժամանակին դեպքի վայր մեկնելն ու արձանագրելը, ապա պատրաստ ենք: Մենք լավ պատրաստ չենք հնարավոր խարդախությունների բացահայտմանը: Բայց հուսով եմ, որ ժամանակի ընթացքում դրան էլ պատրաստ կլինենք:

- Ըստ Ձեզ՝ պարտադիր ապահովագրությունը որքանո՞վ կնպաստի ընդհանուր ապահովագրական շուկայի զարգացմանը:

- Իհարկե, պարտադիր ապահովագրության ներդրումը նպաստելու է ընդհանուր շուկայի և ապահովագրության այլ տեսակների զարգացմանը: Նշեմ մի քանի թիվ. օրինակ՝ երկու տարվա վաղեմության թվերով Վրաստանում, որը ազգաբնակչության, բյուջեի ծավալով մոտ է Հայաստանին, առկա էր 5-6 պարտադիր ապահովագրության տեսակ, որոնք հետագայում հանվեցին: Բայց երկու տարի առաջ Վրաստանի ապահովագրական շուկան 7 անգամ ավելի մեծ էր, քան Հայաստանինը: Այդ ժամանակ ո՛չ Հայաստանում, ո՛չ էլ Վրաստանում պարտադիր ապահովագրություն չկար:

Պարտադիր ապահովագրությունը կնպաստի, որ քաղաքացիները սկսեն ապահովագրել նաև իրենց ավտոմեքենաները: Բացի այդ՝ բժշկական ապահովագրությունը ձեռք ձեռքի տված գնում է ավտոմեքենաների ապահովագրության հետ: Հիմնականում կզարգանան ավտոմեքենաների, դժբախտ պատահարների ապահովագրության տեսակները:

- «Ինգո Արմենիան» պատրաստվո՞ւմ է մուտք գործել ապահովագրության այս տեսակի շուկա:

- Իհարկե, պատրաստվում ենք: Այսօր մեր մասնաբաժինը Հայաստանի ապահովագրական շուկայի մոտ 23%-ն է, և չեմ թաքցնի, որ հավակնում ենք ապահովագրության այս տեսակի շուկայում ունենալ 15-25% մասնաբաժին:

- Ճանապարհատրանսպորտային պատահարների ճշգրիտ վիճակագրության բացակայությունը չի՞ վտանգում արդյոք ապահովագրության այս տեսակը:

- Իսկապես՝ մեզ մոտ չի վարվում ճշգրիտ վիճակագրություն: Այն չի վարվել ոչ թե այն պատճառով, որ պաշտոնյաներն են վատը, այլ այն պատճառով, որ քաղաքացիները սովորություն չունեն հայտնել փոքր պատահարների մասին: Բայց այն դեպքերը, որոնց արդյունքում հասցվել են մարմնական վնասներ, կարելի է ասել 99,9%-ով գրանցվում են: Սա այն դեպքերն են, որոնց արդյունքում մենք կունենանք առավել կորուստներ:

Պետք չէ մոռանալ նաև, որ ապահովագրությունը Հայաստանում գործում է ավելի քան տասներկու տարի, և ապահովագրված ավտոմեքենաների ողջ բազան կազմում է ավելի քան 100 հազ.: Անցած տարվա դրությամբ մեր ընկերությունում ապահովագրված էր մոտ 12 հազ. ավտոմեքենա: Այնպես որ, մենք ունենք բազա, որի վրա կարելի է մոդելավորել իրավիճակը:

Մենք ունենք վիճակագրություն և գիտենք, թե ինչ պետք է սպասել և ինչ խնդիրների հետ պետք է գործ ունենալ: Բացի այդ՝ ունենք արտասահմանյան գործընկերներ, որոնք պատրաստ են ռիսկի մի մասը վերցնել իրենց վրա:

- Կենտրոնական բանկն ասում է, որ առաջին երկու տարին դժվար է լինելու, և այդ ժամանակահատվածում ապահովագրավճարներն այդքան էլ իրական չեն լինի: Ըստ Ձեզ՝ ապահովագրավճարի նշված 30 հազ. դրամը իրակա՞ն թիվ է, թե՞ ռիսկերը տեղափոխվել են  ապահովագրական ընկերությունների վրա:

- Կարծում եմ՝ այս գումարը քիչ է, և ռիսկը դրված է ապահովագրական ընկերությունների վրա: Բայց ապահովագրական ընկերությունների պրոֆեսիոնալիզմը հենց այն է, որ ոչ թե պետք է փորձենք հավաքագրել ողջ շուկան, այլ հաճախորդների հետ աշխատանքի, պրոֆիլակտիկ միջոցառումների միջոցով նվազեցնել ռիսկերը: Հայերը երբեմն սիրում են իրենց փնովել, բայց իմ կարծիքով՝ մենք ո՛չ այնքան լավն ենք, ո՛չ այնքան վատը:

- Համակարգի ներդրմանը մեկ տարուց քիչ ժամանակ է մնացել: Կկարողանա՞ք ստեղծել անհրաժեշտ ենթակառուցվածքները:

- Եթե խոսքը մարզերում մասնաճյուղերի, գործակալների մասին է, ապա մենք այսօր բացեր ունենք միայն Եղեգնաձորում, Ջերմուկում, Վայքում, Աշտարակում և Ապարանում: Մնացած բոլոր քաղաքներում ունենք գործակալներ: «Գործակալ» ասելով՝ հասկանում ենք ենթակառուցվածք, որը ներառում է գործակալական ընկերության տնօրենին, օգնականներին և մեկ փորձագետի: Մյուս ենթակառուցվածքը, որը կառուցվում է, բոլոր քաղաքները գլխամասի հետ կապող համակարգչային ցանցն է: Ընկերությունը, որը կատարում է այս աշխատանքները, խոստանում է, որ կավարտի մեկ ամսից: Եվս մեկ ամիս կպահանջվի թեստավորման համար:

- Հավանական է, որ ավտոմեքենաների պարտադիր ապահովագրությունը կհանգեցնի խցանումների աճին: Համաձա՞յն եք դրան:

- Այդ հարցը հնչեցվել է նաև ԱԺ լսումների ժամանակ: Փոքր վնասների դեպքում վարորդներին օրենքով հնարավորություն է տրվում լրացնել ձևաթերթիկ, և  դա ապահովագրական ընկերություններին հիմք է տալիս հետագայում սկսել հատուցման գործընթացը: Ինչ վերաբերում է ավելի մեծ դեպքերին, ապա դրանք այսօր էլ խցանումներ առաջացնում են. կողմերը սպասում են ոստիկանությանը, վերջինս կատարում է չափագրումներ և այլն: Ոչ մի բան, ըստ էության, չի փոխվելու:

- Նախատեսվում է, որ ապահովագրական ընկերությունները ստեղծելու են հիմնադրամ, որը կփոխհատուցի վնասները, եթե մեղավոր կողմն այդպես էլ չհայտնաբերվի: Այստեղ ինչպե՞ս է հնարավոր լինելու խուսափել խարդախություններից: Վրաստանում, օրինակ, հիմնադրամը սնանկացավ:

- Մեր վրացի գործընկերները մեզ զգուշացրել են հնարավոր ռիսկերի մասին: Վրաստանում հիմնադրամը սնանկացավ ոչ թե քաղաքացիների, այլ որոշ ապահովագրական ընկերությունների խարդախության պատճառով: Հիմնադրամը գործընթացին է միանում, երբ դեպքի մեղավորը հայտնի չէ: Վրաստանում կային ապահովագրողներ, որոնք իրավապահ մարմինների հետ «լեզու» էին գտնում, և եթե մեղավորն իրենց ապահովագրած մեքենան էր, ապա գրանցվում էր որպես անհայտ մեքենա, և փոխհատուցումը կատարվում էր հիմնադրամից: Գնալով այդ դեպքերը շատանում էին, արդյունքում հիմնադրամը դադարեց գործել:

Իմ կարծիքով՝ մենք կարող ենք խուսափել նման ռիսկերից ոչ թե այն պատճառով, որ ավելի լավն ենք ու ազնիվ, այլ այն պատճառով, որ այս տասը տարվա ընթացքում մարդկությունը մի փոքր առաջ է գնացել: Օրինակ՝ արդեն նախատեսվում է Երևանի բանուկ խաչմերուկներում տեղադրել նկարահանող սարքեր: Գործընթացն առաջ է գնալու, և շատ դժվար կլինի տեսաձայնագրման վրա ջնջել ավտոմեքենայի համարները: Պետությունը որոշ քայլեր կատարում է նման ռիսկերը մեղմելու ուղղությամբ:

- ԿԲ-ն «սպիտակ նիվաները» Հայաստանում համարում է առավել ռիսկային: Ըստ Ձեզ՝ ազգային մենթալիտետին բնորոշ այլ գործոննե՞ր էլ կան, որոնք նույնպես պետք է հաշվի առնվեն:

- «Սպիտակ նիվայի» գործոնը օրենքով է հաշվի առնված՝ բոնուս-մալուս համակարգի տեսքով, որը կգործի օրենքի գործողության երկրորդ տարվանից: Խորհրդարանում քննարկումների ժամանակ նշվեց, որ «սպիտակ նիվաների» ապահովագրավճարը կարող է ավելանալ մոտ երկու անգամ, բայց ես այդքան էլ համաձայն չեմ այդ չափին: Կարծում եմ՝ այն կարող է ավելանալ 9-10 անգամ:

«Սպիտակ նիվաների» ապահովագրավճարը կարող է լինել ոչ թե Դ30 հազ., այլ կախված պատահարների թվից՝ հասնել մինչև մեքենայի գնի 1/4-ին: Կարծում եմ՝ մարդիկ պետք է հասկանան, որ ոչ թե «սպիտակ նիվաները» պետք է փոխվեն այլ մեքենաներով, այլ իրենք պետք է փոխվեն:

- Պարտադիր ապահովագրության համակարգի ներդրումը նախատեսում է նաև ապահովագրական ընկերությունների կապիտալի ավելացում: «Ինգո Արմենիան» ավելացնելո՞ւ է կապիտալը:

- Այսօր մեզ մոտ սեփական կապիտալը կազմում է Դ1,4 մլրդ, մեկ ամսից կլինի Դ1,5 մլրդ: Ակնկալում եմ, որ տարեվերջին կունենանք Դ2 մլրդ նորմատիվ կապիտալ: Կապիտալը համալրվում է բաժնետերերի եկամուտների հաշվին: 2009թ. արդյունքներով մեր բաժնետերերը պետք է ստանային Դ460 մլն-ի եկամուտ, և այդ գումարը ներդրվել է ընկերությունում: Նույն գործընթացը կշարունակվի նաև 2010թ.:

- Վրաստանում պարտադիր ապահովագրությունը մի քանի տարի գործելուց հետո հանվեց: Որո՞նք են երաշխիքները, որ մեզ մոտ նույնը չի պատահի:

- Վրաստանում պարտադիր ապահովագրությունը հանվեց ոչ թե օրենսդրորեն, այլ վարչական մեթոդով. նախագահ Սաակաշվիլին հայտարարեց՝ ժողովո՛ւրդ, կարող եք այլևս չապահովագրվել: Համակարգը հանվեց ոչ թե հաշվարկների հիման վրա, այլ նախագահին ընտրություններից առաջ ձայներ էին հարկավոր, և նա դրանք ստացավ այդ եղանակով: Իհարկե, մի քանի ամիս անց պարտադիր ապահովագրությունը վերսկսվեց, և այսօր այնտեղ գործում է ավտոմեքենաների պարտադիր ապահովագրությունը, բժշկական ապահովագրությունը և հրդեհից գույքի պարտադիր ապահովագրությունը։

- Այսինքն` հնարավո՞ր է, որ առաջիկայում մտցվի նաև բժշկական պարտադիր ապահովագրություն:

- «Հնարավոր է» բառը կօգտագործեն պաշտոնյաները, ես կասեմ, որ բժշկական պարտադիր ապահովագրություն հաստատ կմտցվի: Դա պարզապես ժամանակի հարց է: Մեր պաշտոնյաները վերջապես պետք է հասկանան, որ բժշկական ապահովագրությանն այլընտրանք չկա: Իհարկե, այս համակարգի ներդրման հետ կապված՝ կան խնդիրներ, և հիմնական խնդիրն այն է, որ մեզ մոտ խոշորագույն բուժհաստատությունների 90%-ը մասնավորեցված է: Դրանց սեփականատերերին, գլխավոր բժիշկներին այս համակարգն այդքան էլ պետք չէ: Այսօր առկա է կայունություն, որը բավական վատն է, քանի որ թույլ է տալիս չզարգանալ: Այնինչ պարտադիր ապահովագրության ներդրման պայմաններում բուժհաստատությունները պետք է արդիականացվեն, ներդնեն ժամանակակից սարքավորումներ, վերապատրաստեն անձնակազմին, բարելավեն ծառայությունների որակը:

Զրուցեց Արմենակ Չատինյանը