«Հայ­կա­կան աշ­խար­հը» կա­րող է դառ­նալ ապա­գա­յա­մետ գա­ղա­փա­րախո­սու­թյուն­նե­րի հիմ­քը 
«Տնտեսություն և արժեքներ» հետազոտական կենտրոնի նախագահ Մանուկ Հերգնյանի հետ

Սամվել Ավագյան

««Հայկական աշխարհ» հասկացությունը նոր չէ, մեր պատմիչները, սկսած պատմահորից, լայնորեն օգտագործել են այս հասկացությունը»,- ասում է Մանուկ Հերգնյանը:

Վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը հանրության դատին նետեց «Հայկական աշխարհի» հասկացությունը: Ասում ենք՝ հասկացություն, որովհետև այն բովանդակային առումով դեռևս դատարկ է: Համոզված ենք, որ վարչապետը դեռ առիթ կունենա ավելի մանրամասն խոսել այս հասկացության մասին, սակայն կարծում ենք, որ հայ հասարակության տարբեր շերտեր պետք է արտահայտեն իրենց կարծիքը սրա շուրջ:

Հենց հասարակական քննարկումների և խմորումների մեջ պետք է եփել «Հայկական աշխարհի» տեսլականը, որից հետո այն իսկապես կարող է դառնալ համազգային կատեգորիա:

«Տնտեսություն և արժեքներ» հետազոտական կենտրոնի նախագահ Մանուկ Հերգնյանն առաջիններից մեկն է, որ համաձայնեց իր տեսակետը հայտնել այս հարցի շուրջ: Ստորև ներկայացնում ենք պրն Հերգնյանի հետ հարցազրույցը:

 

- Պրն Հերգնյան, անցյալ տարի վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը շրջանառության մեջ դրեց «Հայկական աշխարհ» հասկացությունը: Հասարակության համար այդ հասկացութունը դեռ լիովին ընկալելի չէ: Ըստ Ձեզ՝ ի՞նչ ասել է «Հայկական աշխարհ»:

- Նախևառաջ «Հայկական աշխարհ» հասկացությունը ամենամեծ պոտենցիալ ունեցող և ամենախոր գաղափարներից մեկն է, որ վերջին շրջանում առաջադրվել է: Ուրախալի է, որ դա առաջադրվում է երկրի վարչապետի կողմից, բայց մյուս կողմից կարծում եմ, որ այս հասկացությունը դեռևս հասկացված չէ ոչ միայն հասարակության կողմից, այլև նույնիսկ քայլեր չեն իրականացվել հասկացությունը բացելու և խորը հիմնավորումներ տալու համար:

Ես համարում եմ այն մեծ պոտենցիալ ունեցող միայն այն դեպքում, եթե հասկացությանը տրվի լուրջ գաղափարական և, եթե ուզում եք, տեսական հիմնավորում: Սա մի գաղափար է, որ կարող է շատ մեծ ռեզոնանս տալ բոլոր հայերի մտքում և սրտում:

«Հայկական աշխարհ» հասկացությունը նոր չէ, մեր պատմիչները, սկսած պատմահորից, լայնորեն օգտագործել են այս հասկացությունը, իհարկե, տարբեր համատեքստերում: Մասնավորապես, Հայաստանը որպես երկիր ներկայացվում է «Հայոց աշխարհ»: Փաստորեն, աշխարհը հնում հասկացվում էր երկրի իմաստով, իսկ ստուգաբանորեն ունի նաև տիեզերքի իմաստ:

Ըստ էության, «աշխարհ» հասկացությունն իր մեջ ունի ինքնաբավության և համապարփակության բաղադրիչ, ինչը հատկանշական է այսօրվա եզրաբանությամբ ասած համակարգին: Այս առումով ես համարում եմ, որ հարկավոր է շատ լուրջ տեսական հիմնավորում տալ, մինչև ավելի գործնական քայլերի անցնելը: Այսօր ավելի շատ գործնական քայլերի մասին են խոսում, քան խոր տեսական հիմնավորումների, իսկ դրանում ես տեսնում եմ վտանգ:

Օրինակ՝ խոսում են ցանցերի մրցակցության մասին, որը շատ կարևոր գաղափար է՝ հնչեցված վարչապետի կողմից, այն է՝ այսօր մրցակցում են ոչ թե երկրները, այլ ցանցերը: Համաձայն եմ այդ գաղափարին, եթե հստակեցվի ցանցի և պետության դերը համընդհանուր ազգային նպատակների համատեքստում: Առանց այդ հիմնավորումների չենք կարող հասկանալ, թե մեր ազգային ցանցերը՝ ձեռնարկատիրական, սոցիալական, տեղեկատվական կամ որևէ այլ տեսակի, ինչպես և ինչ սկզբունքների հիման վրա պետք է կազմավորվեն, որոնք են այն գաղափարական կետերը, որոնք կարող են էներգետիկա հաղորդել ցանցերին և կոնսոլիդացնել մեծ ռեսուրսներ: Իսկ այդ հասկացությունը համարժեք դարձնելը մի քանի կոնկրետ նախագծերի հետ, որոնց հաջողության հավանականությունն անհայտ է, կարող է ուղղակիորեն այն դարձնել հաջորդ իմաստազրկված և արժեզրկված գաղափարը: Այսօր առաջնային խնդիրն է լուրջ գաղափարական հիմնավորում տալ առաջադրված հասկացություններին:

- «Հայկական աշխարհի» հիմքում միայն Սփյուռքի՞ գործոնն է, թե՞ կան նաև այլ գործոններ:

- Կարծում եմ՝ այն շատ ավելի ֆունդամենտալ շերտեր կարող է ներառել, քան զուտ Սփյուռքի առկայությունը: Այսօր չէի ցանկանա այդ մասին շատ ծավալվել, բայց առանցքներից մեկը, որի շուրջ կարող է պտտվել «Հայկական աշխարհի» գաղափարը, իմ համոզմամբ, այն է, որ հայությունն առանձին քաղաքակրթական միավոր է:

Մենք իսկապես պատմական կոչում ունեցող, մշակութային ինքնաբավության և ինքնատիպության բարձր աստիճան ունեցող ժողովուրդ ենք, և այդ հիմնարար զգացողությունից է բխում այն, որ խոսում ենք «աշխարհի» վերաբերյալ: Մյուս կողմից՝ սա պետք չէ դիտարկել որպես փակ համակարգի ջատագովում, փակությունն այսօր մեր հիմնական վտանգներից մեկն է: Ընդհակառակը, սա պետք է դիտարկել աշխարհի նկատմամբ բացության հրամայականի, համաշխարհային ցանցավորման տեսանկյունից:

Մեր էթնիկական ներքին ռեսուրսները սոսնձող գաղափարի առկայության պարագայում այդ բացությունը կլինի սնուցող, այլ ոչ թե քայքայող: Սա ենթադրում է, որ համակարգը պետք է լինի ոչ միայն ինքնատիպության կայուն կորիզ ունեցող, այլև դրսի համակարգերին լավ ինտեգրված: Սփյուռքն արդեն իրականություն է, և գաղափարի հաջորդ շերտն է: Մյուս շերտն այն է, որ կոնկրետ իրագործումներ կարող են տեղի ունենալ տարբեր ոլորտներում՝ սկսած կրթական ոլորտից, վերջացրած ՏՏ ոլորտով:

- Կարելի՞ է գաղափարը դիտարկել այնպես, որ «Հայկական աշխարհը» հայկական պետականության շուրջ հայության համախմբման միջոց է:

- Որքան էլ որ խոսենք ցանցերի վերաբերյալ, միևնույն է՝ գոնե հայկականության տեսանկյունից այդ ցանցի կենտրոնական հանգույցը պետք է լինի հայկական պետությունը: Գաղափարը, որ մրցակցում են ոչ թե պետությունները, այլ ցանցերը, իր ծայրահեղական դրսևորմամբ ունի մի շարք վտանգներ, եթե պետությանը կենտրոնական դեր չտանք: Հայկականության տեսանկյունից ցանկացած տեսակի հայկական ցանցում պետականությունը պետք է դառնա կենտրոնական հանգույցը: Ի վերջո, «Հայկական աշխարհի» գաղափարը կենսունակ է այնքանով, որքանով կարող է գործել միասնական գաղափարական և արժեքային դաշտում: Սա ամենադժվար և ամենակարևոր խնդիրներից մեկն է: Իսկ դա իրագործելի է, եթե  որպես կազմակերպման կենտրոն հանդես գա հայկական պետականությունը:

- Կարելի՞ է համեմատություններ անել «Հայկական աշխարհի» և հրեական սիոնիզմի միջև:

- Ես չէի ուզենա համարժեքության նշան դնել երկու գաղափախոսությունների միջև, քանի որ դրանք բացարձակապես տարբեր գաղափարական հիմքերի վրա են դրված: Սակայն իրագործման տեսանկյունից մենք կարող ենք դասեր քաղել: Մասնավորապես՝ սիոնիզմն ունեցել է գործնական նպատակ՝ հրեական պետության ստեղծում և դրա ուժեղացում: Բայց դրան նախորդել է շատ ուժեղ գաղափարական և տեսական հիմնավորումը: Սիոնիզմը չի ստեղծվել որպես մարդկանց համախումբ, որոնք որոշակի գործնական նպատակներ են հետապնդում: Հետևաբար՝ կարելի է զուգահեռներ անցկացնել՝ իրագործման տեխնիկայի առումով: Իսկ գաղափարական կամ տեսական ընդհանրացումներ, կարծում եմ, տեղին չեն:

- Եթե «Հայկական աշխարհը» դիտարկում ենք զուտ աշխարհագրական տեսանկյունից, տեսնում ենք, որ տարբեր գաղթօջախների և բուն Հայաստանի միջև առկա է որոշակի խզվածություն՝ քաղաքական, մշակութային, տնտեսական, որ գնալով մեծանում է: Ի՞նչ կերպ «Հայկական աշխարհը» կարող է մերձեցնել հայության տարբեր հատվածները:

- Խզվածության հիմնական, ֆունդամենտալ պատճառներից մեկն այն է, որ դեպի ապագա ուղղված գաղափարական հենքն է պակասում: Այսօր հայության ամենամիավորող գաղափարը Եղեռնի գաղափարն է, ընդհանրական ցավի գաղափարը: Բայց մյուս կողմից՝ ապագայամետ գաղափարները, որ ամեն ինչ կկենտրոնացնեին ու կսոսնձեին, դեռևս բյուրեղացված չեն: «Հայկական աշխարհը» հենց կարող է դառնալ նման ապագայամետ գաղափախոսությունների հիմքը:

Զրուցեց Սամվել Ավագյանը