Շատերը մտածում են, որ Հայաստանում շատ փող կա ...
Հարցազրույց մոսկվայաբնակ հայ գործարար, «Ամերիաբանկի» խորհրդի անդամ Արամ Գրիգորյանի հետ

«Հայաստանի բանկային համակարգը շատ խիստ վերահսկվող է, հետևաբար հավանականությունը, որ կտուժի, շատ քիչ է»,- ասում է Արամ Գրիգորյանը:

Հայաստանում է մոսկվայաբնակ հայ գործարար, «Ամերիաբանկի» խորհրդի անդամ Արամ Գրիգորյանը: «Կապիտալի» խնդրանքով նա որոշ զուգահեռներ անցկացրեց Հայաստանի և Ռուսաստանի բանկային համակարգերի միջև:

- Պրն Գրիգորյան, եթե համեմատենք Հայաստանի և Ռուսաստանի բանկային համակարգերը, ի՞նչ առանձնահատկություններ և ընդհանրություններ կան:

- Նախ՝ Ռուսաստանում մրցակցությունը շատ ավելի բարձր է, բանկերի թիվը՝ շատ ավելի մեծ: Ճիշտ է, Ռուսաստանը տարածքով մեծ է, սակայն բնակչության թվաքանակի համեմատ էլ բանկերն ավելի շատ են, քան Հայաստանում: Դրանից բացի՝ Ռուսաստանում բանկերն առաջարկում են ծառայությունների առավել լայն տեսականի: Քանի որ Հայաստանի տնտեսական տարածքը փոքր է, բանկերին ձեռնտու չէ բոլոր տեսակի ծառայությունները մատուցել: Երրորդ՝ այնտեղ շուկան շատ ավելի ազատ է:

Չնայած Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկը խիստ վերահսկողություն է իրականացնում, սակայն շուկան շատ մեծ է, և որևէ բանկի խնդիրներ ընդհանուր համակարգի վրա մեծ ազդեցություն չեն թողնում: Իսկ Հայաստանում եթե որևէ բանկում խնդիրներ առաջանան, ապա դա բոլորի վրա կազդի: Այդ պատճառով Հայաստանի Կենտրոնական բանկը շատ ավելի խիստ է վերահսկում ընդհանուր ֆինանսական համակարգը: Դա ունի և՛ դրական, և՛, ինչ-որ տեղ, սահմանափակող ազդեցություն: Հայաստանում այդ խստությունը անհրաժեշտ է, քանի որ հարկավոր է պահպանել համակարգի կայունությունը:

- Ասացիք՝ Ռուսաստանում ավելի լայն են ֆինանսական ծառայությունները: Կոնկրետ ի՞նչ նկատի ունեք:

- Օրինակ՝ լիզինգը և ֆակտորինգը: Զուտ քանակական առումով՝ շատ ավելի բանկեր, և ոչ միայն բանկեր, մատուցում են այդ ծառայությունը: Հայաստանում դրանք շատ ավելի քիչ են, կոնկրետ «Ամերիաբանկն» այդ ծառայությունները մատուցում է: Կամ էլ  Ռուսաստանում վարկային քարտերի պայմաններն ավելի նախընտրելի են, քանի որ մրցակցությունն ավելի ուժեղ է:

Շատ կարևոր է նաև այն հանգամանքը, որ Ռուսաստանի ընդհանուր վարկային վարկանիշը շատ ավելի բարձր է, քան Հայաստանինը, նկատի ունեմ  Fitch-ի, Moody’s-ի, S&P-ի վարկանիշները: Դրա հետևանքներից մեկն էլ այն է, որ փողի գինը Ռուսաստանում շատ ավելի էժան է, քան Հայաստանում:

- Այդ դեպքում ինչպե՞ս բացատրել, որ Ռուսաստանի բանկային համակարգը ճգնաժամից շատ ավելի տուժեց, քան Հայաստանի համակարգը:

- Դա ճիշտ չէ: Ես չէի ասի, որ Ռուսաստանի բանկային համակարգը ճգնաժամից ավելի է տուժել, քան Հայաստանինը: Հայաստանի բանկային համակարգը շատ խիստ վերահսկվող է, հետևաբար՝ հավանականությունը, որ կտուժի, շատ քիչ է: Չպետք է դիտարկել միայն քանակական տվյալները, պետք է նայել հաճախորդի տեսակետից:

Ռուսաստանում ընդհանուր համակարգը վտանգի չենթարկվեց, ամենավատ ժամանակ էլ բանկերն աշխատում էին, ֆինանսավորում էին իրականացնում: Մի քանի բանկ սնանկացավ, բայց դա սովորական երևույթ է: ԱՄՆ-ում շատ ավելի բանկեր սնանկացան, քան Ռուսաստանում:

Շուկայական տնտեսությունում դա նորմալ բան է, դրանից պետք չէ վախենալ, պարզապես պետք է այնպես անել, որ ընդհանուր համակարգն այնքան հզոր լինի, որ մի քանի բանկի սնանկացումից որևէ արտառոց բան տեղի չունենա: Ռուսաստանում 1300 բանկ կա, որոնցից սնանկացավ մոտ մեկ տասնյակը՝ 1%-ից էլ քիչ: Ինչ-որ տեղ նույնիսկ լավ է, որ մի քանի բանկ սնանկանում է, որովհետև դա բերում է նրան, որ բանկերը ավելորդ ինքնավստահությամբ չեն լցվում:

- Հայաստանում ճգնաժամի հետևանքով վարկավորման նորմալ ընթացքը խաթարվեց: Կարելի՞ է ասել, որ Ռուսաստանում նորմալ վարկավորում է իրականացվում:

- Ոչ այնպես, ինչպես 2007թ., բայց ավելի լավ, քան կես տարի առաջ, ու շատ ավելի լավ, քան մեկ տարի առաջ:

- Հայաստանում բանկային սպրեդը շատ մեծ է: Դա մրցակցության պակասի հետևանքո՞վ է:

- Ե՛վ մրցակցության պակասի, և՛ այն բանի, որ Հայաստանի բանկային համակարգում քիչ ֆինանսական ռեսուրսներ կան: Շատերը մտածում են, որ Հայաստանում շատ փող կա, բայց այդ փողը կենտրոնացել է Կենտրոնական բանկում, կառավարության հետ կապված կազմակերպություններում: Մասնավոր հատվածն այդ հնարավորությունը չունի: Ոչ թե ինչ-որ մեկը հատուկ սահմանափակում է մտցրել, այլ բոլորը ցանկանում են փողը տալ կառավարությանը, հետևաբար՝ մասնավոր հատվածի համար քիչ փող է մնում:

- Ինչո՞վ եք բացատրում, որ ռուսաստանյան բանկերն ակտիվ ներթափանցում են հայաստանյան շուկա: Այս առումով մրցակցություն կա՞:

- Ես չէի ասի, որ ակտիվ թափանցում են: Կան որոշ ներդրումներ, բայց ռուսական բանկերը հիմա կենտրոնացել են իրենց տեղական խնդիրների վրա, արտասահմանյան ակտիվներին մեծ ուշադրություն չեն դարձնում: Ես կուրախանայի, որ ձեր ասածը ճիշտ լիներ, բայց այդպես չէ:

Զրուցեց Սամվել Ավագյանը