Հայաստանը՝ նորարարության ճանապարհին 
Հարկավոր է համախմբել ջանքերը

Կապիտալ

«Տնտեսություն և արժեքներ» կենտրոնի մասնագետները կարծում են, որ, ընդհանուր առմամբ, նորարարությունը պահանջում է միասնական և համընդհանուր մոտեցումներ, այնինչ մինչ այժմ ջանքերը եղել են մասնատված և ունեցել են կարճաժամկետ բնույթ:

«Տնտեսություն և արժեքներ» (E&V) հետազոտական կենտրոնը երեկ հրապարակեց 2009թ. Հայաստանի Ազգային մրցունակության զեկույցը: Այն անվանված է «Նորարարության էկոհամակարգի սերմանումը»:

Վերնագրի ընտրությունը պատահական չէ. զեկույցի հեղինակների կարծիքով՝ Հայաստանի տնտեսական մրցունակության զարգացման գրավականը նորարարական առաջարկություններն են:

E&V hետազոտական կենտրոնի խորհրդի անդամ Սևակ Հովհաննիսյանի տվյալներով՝ Հայաստանը 1 անձի կրթության նպատակով ծախսում է տարեկան $179 կամ ՀՆԱ-ի 2.7%-ը, որով զիջում է աշխարհի երկրների մեծ մասին (թերևս որպես սփոփանք՝ առաջ ենք Վրաստանից, Տաջիկստանից և Ղրղըզստանից):

Սա նշանակում է, որ չնայած առկա ինտելեկտուալ հզոր պոտենցիալին՝ Հայաստանը լիարժեք չի օգտվում իր ինտելեկտուալ ռեսուրսից և վաղ թե ուշ լուրջ խնդիրներ կունենա կադրային ապահովվածության առումով:

Այդ խնդիրներն արդեն իսկ առկա են, ինչի վկայությունն է արտադրության և գիտության միջև կապի բացակայությունը, նորարարության ցածր մակարդակը: Սակայն առանց նորարարության՝ գիտելիքահեն տնտեսության ստեղծման բոլոր նախաձեռնությունները մատնված են ձախողման:

Աշխարհի 133 երկրի շարքում Հայաստանը նորարարությամբ զբաղեցնում է 108-րդ տեղը, ինչը 2 դիրքով ցածր է, քան 2008թ.: Ըստ Մրցունակության զեկույցի՝ Հայաստանը ներառված է այն երկրների խմբում, որոնք կանգնած են էական մարտահրավերների առջև՝ կապված նորարարության խթանման և ապահովման հետ:

«Տնտեսություն և արժեքներ» հետազոտական կենտրոնը, որի մասնագիտական կարողությունները շատ բարձր է գնահատում վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը, մշակել է Հայաստանում նորարարական համակարգի սերմանման 4 տիպի ռազմավարություն՝ հիմնված միջազգային փորձի և հայկական իրողությունների վրա:

Ընդ որում՝ այդ ռազմավարություններից յուրաքանչյուրը կիրառելի է տարբեր ոլորտներում: Այսպես, հանքահումքային արդյունաբերությունում կամ էներգետիկայում կարելի է կիրառել տեղական կորպորատիվ ուղղվածությամբ նորարարական մոդելը, երբ տեղական խոշոր ընկերություններն աստիճանաբար վերածվում են նորարարության շարժիչ ուժի:

Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների համար, ընդհակառակը, որպես շարժիչ ուժ են դիտարկվում անդրազգային կորպորացիաները: Իսկ պաշտպանության ոլորտում, բնականաբար, առաջնային է դիտվում պետական ուղղորդմամբ ռազմավարությունը:

Վերջինիս հաջողված օրինակ է, մասնավորապես, Իսրայելը, որը պետական միջամտությունների շնորհիվ, կարողացել է ստեղծել աշխարհի խոշորագույն վենչուրային կապիտալը (ՀՆԱ-ի հետ համեմատած):

Կան նաև շատ ավելի կոնկրետ առաջարկներ: Այսպես, առաջարկվում է ստեղծել «Գաղափարների փորձարկման հիմնադրամ», որը կարճաժամկետ ֆինանսավորում կապահովի հեռանկարային նորարարներին:

«Տնտեսություն և արժեքներ» կենտրոնի նախագահ Մանուկ Հերգնյանն ասում է, որ Հայաստանի հետազոտական կենտրոններում անհրաժեշտ է ստեղծել համապատասխան մթնոլորտ, որը կնպաստի երիտասարդ գիտնականների կայացմանը: Նա որպես օրինակ բերեց ԱՄՆ-ի Սիլիկոնային հովիտը կամ Քեմբրիջի համալսարանը, որտեղ ուսանողը կարող է մտնել սրճարան և զրուցել Նոբելյան մրցանակակրի հետ:

Ընդհանուր առմամբ՝ Կենտրոնի մասնագետները կարծում են, որ նորարարությունը պահանջում է միասնական և համընդհանուր մոտեցումներ, այնինչ մինչ այժմ ջանքերը եղել են մասնատված և ունեցել են կարճաժամկետ բնույթ: